Qoz, fındıq, hinduşka.. - “Vəzifəli şəxslər məhsulu pulsuz aparır”

Son illərdə Azərbaycanda müxtəlif məhsulların festivalının keçirilməsi bir ənənəyə, hətta müəyyən mənada “dəb”ə çevrilib. Ölkənin müxtəlif bölgələrində rayon icra hakimiyyətlərinin təşkilatçılığı və Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin Aqrar İnnovasiya Mərkəzinin dəstəyi ilə bu cür tədbirlər ardıcıl şəkildə həyata keçirilir. Məsələn, bu ilin iyun ayından etibarən Masallıda “Çəltik”, Balakəndə “Xurma”, Ağdaşda isə “Heyva” və s. festivalları təşkil olunub. Bundan başqa, müxtəlif rayonlarda qoz, fındıq, hinduşka, qarpız, balqabaq festivalları keçirilib.

Ancaq sual yaranır: bu festivalların keçirilməsinin məqsəd və faydası nədir? Bu, kənd təsərrüfatının inkişafına, xüsusən də kəndlinin rifahına hansı dərəcədə töhfə verir?
Kənd Təsərrüfatı Nazirliyindən “Yeni Sabah”ın sorğusuna cavab olaraq bildirib ki, məhsul festivalları yerli icra hakimiyyətləri ilə birlikdə təşkil edilir. Qeyd olunub ki, toxum, kredit yarmarkaları, təlimlər maarifləndirici xarakter daşıyır: pizza mizza
“Burada əsas məqsəd fermerlərin kənd təsərrüfatı istehsalı vasitələrinə birbaşa çıxışını təmin etməkdir. Keçirilən tədbirlər gəlir əldə etmək məqsədi daşımır. Yəni o tədbirlərə gələn fermerlər sertifikatlı toxum və ting nümunələri ilə tanış olur, onları təqdim edən şirkətlərlə birbaşa əlaqə yaratmaq imkanı qazanırlar. Eyni zamanda aqrar sahəyə dövlət dəstəyi mexanizmləri, subsidiyalar, güzəştli kreditlər, bunlardan yararlanmaq şərtləri barədə geniş məlumat alırlar”.
“Yeni Sabah”a danışan aqrar məsələlər üzrə ekspert Vahid Məhərrəmov isə bildirib ki, bu festivalların təşkilatçısı dövlət qurumlarıdır. Onun sözlərinə görə, bununla bağlı rayonlara tapşırıq verilir: “Rayon hansı məhsulla daha çox tanınırsa həmin məhsulun festivalı keçirilir. Məqsəd bayram əhval-ruhiyyəsi yaratmaqdır. Əgər həqiqətən də kəndlilərin, fermerlərin problemi olmasaydı, bəlkə bu festivalların bir mənası olardı. Amma bu gün kənd təsərrüfatında problemlər saysız-hesabsızdır”.
O vurğulayıb ki, problem, ilk növbədə, su təchizatı və keyfiyyətli toxum təminatı ilə bağlıdır:
“Sonra bazara, aşağı faizli kredit resurslarına çıxış problemi var. Kəndlilər xəstəliklərə, zərərvericilərə qarşı mübarizə apara bilmirlər, çünki keyfiyyətli pestisid tapmırlar. Eyni zamanda, keyfiyyətli gübrə problemi də var. Belə problemlərin olduğu bir şəraitdə kəndlilər üçün festival keçirməyin heç bir əhəmiyyəti yoxdur. Əhəmiyyətsiz nə mənada? Onlar məhsulu rayon mərkəzinə, festival keçirilən yerə gətirməlidirlər və məhsulun bir hissəsini pay kimi verməyə məcbur olurlar. Çoxları deyir ki, rayon icra hakimiyyətinin nümayəndələri, yerli orqanların təmsilçiləri gəlir, məhsulları ya pulsuz, ya da çox ucuz əldə edirlər”.

Ekspert söyləyib ki, bu kimi hallar kəndliləri narazı salır, amma festivala vadar edirlər:
“Yerli bələdiyyə və icra orqanları kəndliləri məcbur edir ki, məhsullarını gətirib bazarda nümayiş etdirsinlər. Yəni, bu, sadəcə görüntü yaratmaq üçündür. Guya məhsul bolluğu var. Halbuki kənd təsərrüfatı göstəricilərinə baxsaq, bu ilin ilk 9 ayında ötən illə müqayisədə 0,7 faiz azalma qeydə alınıb. Bu azalma əksər məhsullarda özünü göstərir, məhsulun keyfiyyətinə də təsir göstərir. Heyvandarlıq sahəsində isə rəsmi rəqəmlərdə artım göstərilsə də, bu, əsasən, ölkəyə gətirilən diri heyvanların daxildə kəsilərək istehsal kimi göstərilməsinin nəticəsidir. Aparılan hesablamalar göstərir ki, heyvandarlıqda 5,8 faiz azalma var, 1,1 faiz artım yox. Yəni, kənd təsərrüfatında bu qədər geriləmə olduğu halda belə bayram tədbirləri keçirməyə ehtiyac yoxdur. Kəndlilərə öz məhsullarını Bakıya və digər böyük şəhərlərə çıxara bilmələrinə imkan yaratmaq daha doğru addım olardı. Məsələn, Bakı, Gəncə kimi şəhərlərdə və ya rayon mərkəzlərində həftədə iki dəfə kəndlilərin məhsul satması üçün yarmarkalar təşkil olunması mümkündür. Onlar öz məhsullarını sərfəli qiymətə sata, eyni zamanda bir-biri ilə təcrübə mübadiləsi aparardılar”.
Vahid Məhərrəmovun fikrincə, bəzi ölkələrdə bayram əhval-ruhiyyəli festivallar keçirilir, amma bu, hər məhsul üçün edilmir. Bu zaman ölkə hansı məhsulla dünyada tanınırsa, daha çox istehsal və ixrac edirsə, həmin məhsula üstünlük verilir:
Ekspert deyib ki, Azərbaycanda isə vəziyyət fərqlidir: “Bizdə bir il pomidor istehsalı artır, növbəti il azalır. Nar istehsalı bir il yüksəlir, sonra düşür. İstehsalçılar bazara çıxışda ciddi çətinliklərlə üzləşirlər. Ona görə də onların durumu heç də bayram əhval-ruhiyyəsi deyil. Əksinə, bu festivallardan bəzi məmurlar bəhrələnir. Orada nümayiş olunan məhsulları ya ucuz qiymətə, ya da pulsuz əldə edirlər. Təəssüf ki, belə hallar hələ də mövcuddur və təkrarlanır”.