Telefon və planşet uşaqları necə dəyişir? - Valideynlərə XƏBƏRDARLIQ

Son illər telefon və planşetlər uşaqların gündəlik həyatının ayrılmaz hissəsinə çevrilib və bir çox valideyn bu cihazları həm əyləncə, həm də təhsil vasitəsi kimi təqdim edir. BAKU.WS-in məlumatına görə, lakin mütəxəssislər xəbərdarlıq edirlər ki, erkən yaşda və nəzarətsiz ekran istifadəsi uşağın zehni, emosional və sosial inkişafına ciddi təsir göstərə bilər.

Xüsusilə 0–6 yaş dövrü beyin inkişafının ən sürətli mərhələsi hesab olunur və bu mərhələdə canlı ünsiyyət, fiziki oyun və real mühitlə təmas əsas rol oynayır. Uzun müddət ekran qarşısında qalmaq diqqət dağınıqlığını artırır, nitq inkişafını ləngidir və analiz bacarıqlarına mənfi təsir edə bilir. Sürətlə dəyişən görüntülər və qısa videolar uşağın beynini yüksək stimulyasiyaya öyrəşdirir, nəticədə real həyat ona daha darıxdırıcı görünə bilər.
Psixoloqlar bildirirlər ki, danışıq bacarığı əsasən canlı dialoq zamanı formalaşır, halbuki telefon və planşet birtərəfli informasiya ötürür və uşaq aktiv ünsiyyət qurmaq imkanından məhrum olur. Gündə iki saatdan artıq ekran vaxtı olan azyaşlılarda söz ehtiyatının daha zəif inkişaf etməsi riski artır. Bundan əlavə, uzunmüddətli istifadə aqressiya, səbirsizlik və əsəbilik kimi davranış problemlərinə səbəb ola bilər. Ekran vaxtı azaldıldıqda uşağın kəskin reaksiya verməsi isə artıq psixoloji bağlılığın formalaşdığını göstərə bilər.
Fiziki sağlamlıq baxımından da risklər mövcuddur: göz yorğunluğu, görmə zəifləməsi, duruş pozuntuları və hərəkətsizlik nəticəsində artıq çəki problemləri yarana bilər. Mütəxəssislər tam qadağanın düzgün yanaşma olmadığını, əsas məsələni balans və nəzarətin təşkil etdiyini vurğulayırlar. Tövsiyə olunur ki, iki yaşa qədər ekran istifadəsi minimuma endirilsin, 2–6 yaş arası uşaqlarda isə gündə maksimum bir saat və valideyn nəzarəti ilə istifadə olunsun. Həmçinin yatmazdan ən azı bir saat əvvəl ekranlardan uzaq qalmaq məsləhətdir.
Ekspertlər hesab edir ki, problem cihazın özündə deyil, ondan istifadə formasındadır. Telefonun "sakitləşdirici vasitə" kimi verilməsi riskləri artırır. Əvəzində kitab oxumaq, açıq havada oyunlar, masaüstü fəaliyyətlər və ailə söhbətləri uşağın daha sağlam və balanslı inkişafına töhfə verir. Rəqəmsal dünya qaçılmaz olsa da, uşağın fiziki və psixoloji sağlamlığı hər zaman prioritet olmalıdır.