Sevirdilər, evləndilər... Bəs niyə xoşbəxt ola bilmədilər? - Yeni nəsil evliliklərin acı həqiqəti - ARAŞDIRMA

Bir zamanlar evlilik insanlar üçün ömürlük verilən söz idi. Toy günü təkcə iki insanın deyil, iki ailənin də taleyi birləşirdi. Çətinliklər olurdu, mübahisələr yaşanırdı, amma insanlar münasibətlərini qorumaq üçün daha çox mübarizə aparırdılar. Bu gün isə mənzərə fərqlidir. Artıq boşanma xəbərləri heç kimi təəccübləndirmir. Bir çox gənc ailə qurduqdan cəmi bir neçə il, bəzən isə bir neçə ay sonra yollarını ayırır. Təbii ki, bunun tək bir səbəbi yoxdur. Dəyişən dövr, texnologiya, sosial münasibətlər və insanların həyata baxışı evlilik institutunu da dəyişdirib.

Ən böyük problemlərdən biri odur ki, bugünkü gənclər evliliyə deyil, toya hazırlaşırlar. Aylarla toy salonu seçilir, geyimlər, fotoqraflar, musiqi proqramları planlaşdırılır. Lakin toy bitəndən sonra başlayacaq həyat barədə çox az düşünülür. Eyni evdə yaşamağın məsuliyyəti, ortaq büdcə, ev işləri, qohumlarla münasibətlər, uşağın dünyaya gəlməsi kimi məsələlər isə məhz evlilik başlayandan sonra özünü göstərir. Romantik hisslərin yerini gündəlik həyatın reallığı alanda bir çox cütlük anlayır ki, bir-birini sevmək başqa, birlikdə yaşamağı bacarmaq isə tamam başqa məsələdir. Müasir dövrün evliliklərinə təsir edən ən güclü amillərdən biri də sosial şəbəkələrdir. İnsanlar hər gün telefon ekranında ideal görünən ailələri izləyirlər. Kiminsə həyat yoldaşı hər həftə bahalı hədiyyələr alır, kiminsə evi hər zaman səliqəli görünür, kiminsə münasibəti filmlərdəki sevgi hekayələrini xatırladır. Amma heç kim həmin şəkillərin arxasında yaşanan gərginliyi, yorğunluğu və ya göz yaşlarını paylaşmır. Nəticədə insanlar öz adi həyatlarını başqalarının seçilmiş xoşbəxt anları ilə müqayisə etməyə başlayırlar. Bu müqayisə isə sahib olduqları münasibətin dəyərini hiss etmələrinə mane olur. Maddi çətinliklər də gənc ailələrin qarşılaşdığı ən ağır sınaqlardan biridir. Evləndikdən sonra kirayə pulu, kreditlər, gündəlik xərclər, uşaq məsuliyyəti və gələcək planlar ailə büdcəsinə ciddi yük salır. Pul hər zaman xoşbəxtlik gətirməsə də, maddi sıxıntının ailədaxili gərginliyi artırdığı danılmazdır. Ən kiçik narazılıqlar belə bəzən maddi problemlərin təsiri ilə böyük mübahisələrə çevrilir. Əslində isə ailələri dağıdan təkcə pulun azlığı deyil. Əsas problem yükün bir nəfərin üzərində qalması və tərəflərin bir-birini anlamamasıdır.
Qadın və kişinin ailədəki rolu da əvvəlki illərlə müqayisədə xeyli dəyişib. Müasir qadın həm təhsil alır, həm işləyir, həm də ailəsinə vaxt ayırmağa çalışır. O, artıq yalnız ev işləri ilə məşğul olan həyat yoldaşı olmaq istəmir. O, həyat yoldaşını həm də dost, sirdaş və məsuliyyəti bölüşən tərəfdaş kimi görmək istəyir. Digər tərəfdən, bəzi kişilər hələ də uşaqlıqdan gördükləri ailə modelini davam etdirmək istəyirlər. Onlar düşünürlər ki, ev işləri yalnız qadının vəzifəsidir. Bax, ən ciddi fikir ayrılıqları da məhz burada başlayır. Ancaq məsələyə yalnız qadınların prizmasından baxmaq düzgün olmaz. Müasir kişilər də əvvəlki nəsillərlə müqayisədə daha böyük təzyiq altında yaşayırlar. Onlardan həm yüksək maaş qazanmaq, həm ailəni dolandırmaq, həm romantik olmaq, həm yaxşı ata, həm yaxşı oğul, həm də uğurlu karyera sahibi olmaq gözlənilir. Bu qədər gözləntinin arasında bir çox kişi hisslərini ifadə etmək əvəzinə susmağa üstünlük verir. Halbuki uzun sürən susqunluq münasibətlərdə görünməz divarlar yaradır. Müasir ailələrin ən böyük problemlərindən biri də ünsiyyətin zəifləməsidir. İnsanlar eyni evdə yaşayır, amma bir-biri ilə danışmağa vaxt tapmırlar. İşdən sonra hər kəs telefonuna qapanır, sosial şəbəkələrdə saatlarla vaxt keçirir. Gün ərzində yaşanan hisslər, narahatlıqlar və gözləntilər paylaşılmadıqca münasibətdə məsafə yaranır. Maraqlıdır ki, bir çox boşanmaların kökündə xəyanət yox, məhz danışılmayan sözlər dayanır. İnsan incikliyini gizlədir, qarşı tərəfin onu başa düşəcəyini gözləyir. Amma heç kim qarşısındakı insanın fikirlərini oxuya bilmir.
Azərbaycan ailələrində ən çox müzakirə olunan mövzulardan biri də valideynlərin gənc ailələrin həyatına müdaxiləsidir. Əlbəttə, hər bir ata-ana övladının xoşbəxt olmasını istəyir. Onlar uzun illərin təcrübəsinə əsaslanaraq məsləhətlər verirlər. Lakin məsləhətlə idarə etmək arasında çox incə bir xətt var. Bəzən gənc ailənin hansı evdə yaşayacağına, pulu necə xərcləyəcəyinə, uşağı necə böyüdəcəyinə, hətta ər-arvad arasında yaranan mübahisənin necə həll olunacağına belə valideynlər qərar verməyə çalışırlar. Belə olduqda ailənin içində iki nəfərin əvəzinə altı-yeddi nəfərin fikri hökm sürür. Nəticədə həyat yoldaşları bir-birini dinləmək əvəzinə, valideynlərinin razılığını qazanmağa çalışırlar.
Digər tərəfdən, yaşlı nəslin bütün müdaxilələrini də yanlış hesab etmək olmaz. Onların həyatda qazandıqları təcrübə çox vaxt gənclərin görə bilmədiyi təhlükələri əvvəlcədən hiss etməyə imkan verir. Bəzən bir valideynin sakitcə dediyi bir cümlə ailəni böyük səhvdən xilas edə bilər. Amma bu məsləhət seçim azadlığını əlindən alan göstərişə çevriləndə problemlər başlayır. Sağlam ailədə böyüklərin fikri dinlənilməli, son qərarı isə ailəni quran iki insan verməlidir. Boşanmaların əsas səbəblərinə diqqət yetirdikdə maraqlı mənzərə ortaya çıxır. İnsanlar əksər hallarda bir böyük hadisəyə görə ayrılmırlar. Münasibətləri dağıdan, illərlə yığılan kiçik incikliklər olur. Vaxtında edilməyən üzr, deyilən ağır söz, diqqətsizlik, təşəkkür etməmək, həyat yoldaşını daim tənqid etmək, onu başqaları ilə müqayisə etmək, etimadı sarsıtmaq və hisslərini dəyərsizləşdirmək münasibətləri yavaş-yavaş aşındırır. Bir gün gəlir ki, insanlar eyni evdə yaşasalar da, artıq bir-birlərinin həyatında yaşamırlar.
Psixoloqlar deyirlər ki, münasibətləri qoruyan əsas hiss sevgi deyil. İlk baxışda bu fikir qəribə görünə bilər. Amma zaman göstərir ki, sevgi ailənin təməlidir, onu ayaqda saxlayan isə hörmət, etibar, səbir, anlayış və ünsiyyətdir. İnsan sevdiyi adamı incitməməyə çalışır, amma hörmət olmadığı yerdə sevgi də zamanla yorulur. Evlilik hər gün yenidən seçilən bir yoldur. Bu yolda bəzən güzəşt etmək, bəzən dinləmək, bəzən isə sadəcə "səni başa düşürəm" demək ən bahalı hədiyyədən daha qiymətli olur. Yeni nəslin evlilikləri əvvəlki dövrlərlə müqayisədə daha mürəkkəb görünə bilər. Çünki bugünkü insanlar daha çox seçim, daha çox azadlıq və daha çox informasiya ilə yaşayırlar. Lakin bütün bunlarla yanaşı, onların üzərində daha çox gözlənti və psixoloji yük də var. Ən böyük problem isə odur ki, insanlar mükəmməl həyat yoldaşı axtarırlar. Halbuki mükəmməl insan yoxdur. Xoşbəxt ailələr də mükəmməl insanların deyil, bir-birinin qüsurlarını qəbul edib birlikdə böyüməyi bacaran insanların qurduğu ailələrdir.
Bəlkə də xoşbəxt evliliyin sirri böyük romantik jestlərdə deyil. Sirr hər gün eyni insana sevgi ilə "necəsən"? deməkdə, yorğun vaxtında ona bir fincan çay uzatmaqdadır. Çünki ailə təntənəli toylarla yox, hər gün göstərilən kiçik diqqət, anlayış və qayğı ilə yaşayır. Evlilik iki insanın eyni dam altında yaşaması deyil, eyni ürək döyüntüsünü illər boyu qorumaq bacarığıdır. Bu bacarığı itirən cəmiyyət isə təkcə ailələrini deyil, gələcəyini də yavaş-yavaş itirməyə başlayır. İnsanlar özlərini bir fərd olaraq görsələr, ailədə istər qadın istərsə də kişi öz münasibətlərini başqaları ilə müqayisə etməkdən çəkinsələr daha möhkəm təməl qurarlar./Lent.az