“Pulun varsa, haqlısan” dövrü bitdi? – “Bu qərar piyadalara siqnal olmalıdır...”

Son dövrlərdə Azərbaycan məhkəmələri tərəfindən çıxarılan qərarlar yol-nəqliyyat hadisələrinin hüquqi qiymətləndirilməsində yeni bir səhifə açır. Uzun illər boyu formalaşmış "avtomobil yüksək təhlükə mənbəyidir, ona görə də sürücü hər bir halda məsuliyyət daşıyır" yanaşması, yerini hadisənin real texniki imkanlar və tərəflərin qarşılıqlı məsuliyyəti müstəvisində araşdırılmasına verir. Nizami və Binəqədi rayonlarında baş vermiş hadisələr üzrə çıxarılan qərarlar bu dəyişikliyin bariz nümunəsidir.

Musavat.com xəbər verir ki, ötən il Binəqədi Rayon Məhkəməsinin ölümlə nəticələnən yol qəzasını əhatə edən qərarı ictimai rezonans doğuran bir presedent yaradıb.
Qəza Bakıda, Ayna Sultanova heykəlinin yaxınlığında baş vermişdi və 1 nəfərin ölümü ilə nəticələnmişdi.
Rayon mıəhkəməsinin hakimi Aynurə Sadıqova prosesdə iş üzrə təqsirləndirilən sürücü Cavid Əsgərovun günahsız olduğunu müəyyən etmişdi. Məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən edilib ki, piyada yolu piyadalar üçün nəzərdə tutulmayan hissədən keçib. Mərhum digər avtomobilin qarşısından qəflətən qaçaraq yola daxil olub. Bu səbəbdən Cavid Əsgərovun toqquşmanın qarşısını almaq imkanı olmayıb. Toplanmış sübutlar əsasında məhkəmə Cavid Əsgərovun günahsız olduğunu müəyyən edib və ona bəraət vermişdi.
Məhkəmənin qərarı piyadanın yolu "zebra"dan kənarda, digər avtomobilin qarşısından qəflətən qaçaraq keçməsi nəticəsində baş verməsi "qarşısıalınmazlıq" prinsipini ön plana çıxarmışdı. Əgər sürücü yol hərəkəti qaydalarını pozmayıbsa və piyadanın qəfil hərəkəti nəticəsində toqquşmadan yayınmaq üçün fiziki-texniki imkanı olmayıbsa, o, cinayət məsuliyyətinə cəlb edilə bilməz. Bu, piyadaların da yol hərəkətinin bərabərhüquqlu və məsuliyyətli subyekti olduğu faktını təsdiqləyir.
Bu günlərdə Ali Məhkəmədə Ələsgər Novruzovun sədrliyi ilə sürücü Elməddin Məmmədovun kasasiya şikayəti araşdırılıb. Məlum olub ki, 4 uşaq atası olan Elməddin Məmmədov qəzadan sonra zərərçəkmişə ilk yardım göstərib. Sonradan isə onun qəbir yerinin alınması, dəfn xərclərini çəkib. Buna baxmayaraq mərhumun yaxınları sürücüdən 70 min pul tələb ediblər. Sürücü günü 20 manata işlədiyini desə də, 15 min manat təklif etsə də, qarşı tərəf tələbindən geri çəkilməyib, sürücüdən şikayət etməklə barışmaqdan imtina ediblər.
İlkin instansiya barışığın olmadığını əsas gətirməklə sürücünün barəsində maksimum cəza həddinə yaxın cəza təyin edib. Apelyasiya instansiyası da həmin cəzanı qüvvədə saxlayıb. Ali Məhkəmə isə zərərçəkmiş tərəfin barışıq üçün qeyri-real məbləğ – 70 min manat tələb etməsi sürücünün iradəsindən kənar hal kimi qiymətləndirməsi inqilabi addımdır.
Məhkəmə müəyyən etdi ki, barışığın yalnız yüksək pul müqabilində mümkün olması sürücünün mənfi xarakteristikası kimi qəbul edilə bilməz. Maddi imkansızlıq ucbatından barışığın əldə olunmaması, şəxsin daha ağır rejimli həbsxanaya göndərilməsinə əsas vermir. Ali Məhkəmə sürücünün kasasiya şikayətini təmin edib. Nəticədə Elməddin Məmmədovun cəzası 5 il 1 aydan 4 il 6 aya endirilib. Təqsirləndirilən şəxs cəzasını məntəqətipli cəzaçəkmə müəssisəsində çəkəcək.

Tanınmış vəkil Cavad Cavadov Musavat.com-a deyib ki, bu 2 qərarın təhlili göstərir ki, Azərbaycan hüquq sistemində müəyyən dəyişikliklər var:
“Ali Məhkəmənin qərarında yol qəzaları kontekstində ağrılı bir məsələyə toxunulub. Adətən qəzalardan sonra ortaya “barışıq alveri” çıxır. Təsəvvür edin, ortada bir bədbəxt hadisə var, ehtiyatsızlıqdan ölüm baş verib. Sürücü diz çökür, yalvarır, günahını boynuna alır, imkanı daxilində kompensasiya ödəyir. Amma qarşı tərəf nə deyir? Yox, 70 min ver, yoxsa səni türmələrdə çürüdəcəyəm. Bu nədir? Bu artıq barışıq deyil, bu açıq-aşkar bazardır! Ali Məhkəmə həmin qərarı ilə çox böyük bir ədalətsizliyin qarşısını aldı. Məhkəmə dedi ki, sürücünün barışmaq üçün səmimi cəhdi varsa, amma qarşı tərəf onun imkanı xaricində, astronomik məbləğlər tələb edirsə, bu artıq sürücünün günahı deyil. Sırf pulu yoxdur deyə bir adamı daha ağır rejimli türməyə göndərmək olmaz. Bu qərar övladına çörək pulu qazanarkən qəzaya düşən o kasıb sürücülərin “pulun varsa, haqlısan” sistemindən xilasıdır.
Yol hərəkətinin hər bir iştirakçısı bilməlidir ki, yol hərəkəti təhlükəsizliyi birtərəfli deyil. Piyadanın qayda pozuntusu sürücünün bəraətinə yol açan əsas amil kimi qəbul edilir. Zərərçəkmiş tərəfin barışıq üçün irəli sürdüyü şantaj xarakterli və ya reallıqdan uzaq maddi tələblər artıq sürücünün cəzasını ağırlaşdıran vasitə ola bilməz. Sürücünün qəzanın qarşısını almaq üçün real imkanının olub-olmaması ədalətin əsas sütununa çevrilir. Bu yanaşma həm sürücüləri əsassız ittihamlardan qoruyur, həm də piyadaları yollarda daha diqqətli və məsuliyyətli olmağa sövq edir. Nəticə etibarilə yol mədəniyyətimizdə qısa yol yox, qanuni yol prinsipi üstünlük təşkil etməyə başlayır”.
Cavad Cavadov qeyd edib ki, illərdir piyada yolu haradan gəldi keçir, özünü maşının altına atır, amma sonda bədbəxt sürücü olan-qalanını satıb türmədən qurtulmağa çalışır:
“Binəqədi Rayon Məhkəməsinin çıxardığı o bəraət hökmü, sadəcə, bir kağız parçası deyil, o, Azərbaycanın yol mədəniyyətində yeni bir erasının başlanğıcıdır. Hakim Aynurə Sadıqova çox cəsarətli və hüquqi baxımdan tam ədalətli addım atıb. Nə deyir məhkəmə? Deyir ki, əgər sən piyada olaraq qaranlıqda, “zebra” olmayan yerdən, hələ üstəlik, digər maşının qarşısından qəfil qaçaraq yola çıxırsansa, orada sürücü neyləməlidir? Sürücü sehrbaz deyil ki, maşını uçursun! Fizika qanunları var, tormoz yolu var. Sürücünün reaksiya verməyə fiziki imkanı yoxdursa, onu niyə həbsə atmalıyıq?
Bu qərar bütün piyadalara siqnal olmalıdır. Yol hərəkətinin hər bir iştirakçısı bilməlidir ki, yolu haradan gəldi keçmək, öz həyatınla yanaşı, sürücünün də taleyini məhv etmək deməkdir. Amma artıq qanun sürücünün də haqqını tanıyır. Bəli, yol hamımızındır. Amma məsuliyyət də hamımızındır. Piyada da bilməlidir ki, onun səhlənkarlığı artıq sürücünün ağır cəzalanması həbsi ilə nəticələnməyə bilər. Qanun qarşısında hamı bərabərdir. Hakimlər də yol qəzaları ilə bağlı ədalətli qərar verməkdən çəkinməməlidirlər. Bu, yollarımızda intizamın artmasına, sürücülərin isə qanuna daha çox güvənməsinə səbəb olacaq”.